خانه زینت الملک یا زینت الملوک قوامی
در ضلع غربی «نارنجستان قوام»، عمارتی زیبا قرار دارد که به دلیل سکونت خانم زینتالملک قوامی، دختر قوامالملک چهارم، به این نام معروف است. این عمارت که به فاصله یک کوچه با خانه قوام قرار دارد و به وسیله یک راه زیرزمینی با آن در ارتباط است، در حقیقت اندرونی خانه قوام و محل رفت و آمد محارمبوده است.
خانم زینتالملک، قوامی دختر حبیبالله خان، قوامالملک چهارم و شوهرش فروغالملک بوده است. خاندان قوامالملک از نسل حاج ابراهیمخان کلانتر، اعتمادالدوله شیرازی هستند که در دورههای متفاوت به عنوان والی و کلانتر در شیراز و فارس حکومت می کردهاند. خانم زینت الملک زنی مؤمن و خیّر بوده و در دهههای محرم مراسم عزاداری و سفرههای خیریه در منزلش برپا میکرده است. آوردهاند که وی بن و کوپنهایی برای مستمندین آماده كرده بود كه با اقلامی نظیر برنج، گوشت، قند، شکر و … تهیه میكردند.
بنای این خانه از آثار دوره قاجاراست. ساخت بنا در سال ۱۲۹۰ ق به وسیله علیمحمدخان قوامالملک دوّم آغاز شد و در سال ۱۳۰۷ ق به وسیله محمدرضاخان قوامالملک سوم به پایان رسید. در ورودی خانه زینتالملک معرقکاری شده است و با عبور از هشتی، یک راهرو با زاویه شمال شرقی به حیاط راه مییابد. در حیاط علاوه بر ازارههای سنگی حجاری شده و مشبک، دو باغچه زیبا و حوض بزرگ و کوچک مشاهده میشود. کاشیکاری هفترنگ هلالی که در پیشانی ساختمان جا گرفته، از زیبایی خاصی برخوردار است وتصویرهای خورشید، دو فرشته و دو شیر شمشیر به دست، همراه با آیه «نصرمنالله و فتحقریب» به چشم میخورد.
به جز ایوان بدون سقف در شرق حیاط، در اطراف حیاط ۲۰ اتاق وجود دارد که به یکدیگر راه دارند. ساختمان غربی بنا دارای تالار شاهنشین آینهکاری و گچبری با تصویرهای اروپایی است.
پیشنهاد ویژه (موزه مادام توسو)
در زیرزمین این خانه زیبا، موزه «مادام توسو» راهاندازی شده است که علاقهمندان میتوانند در آن از تندیس شخصیتهای برجسته شیراز، ازجمله خانم زینت الملوک قوامی، دیدن فرمایند.
این تندیسها توسط «بنیاد فارس شناسی» و در مدت چهار سال توسط گروهی از هنرمندان مجسمهساز ساخته شدهاند. خانه زینتالملک قوامی همیشه شلوغ است، اما بعدازظهرها رفت و آمد در این عمارت بیشتر است. این خانه كه پاتوق اهالی هنر است، از قبل طرفداران زیادی داشت و معماری بینظیر آن، حیاط اندرونی، آینهکاریهای استادانه و اتصال این خانه از طریق زیرزمین به عمارت نارنجستان قوام، باعث شده بود که خیلیها برای بازدید از آن بیایند؛ اما از سال 1382 بود که با حضور هنرمندان و استادان هنر، ۳۷ تندیس در زیرزمین این خانه اعیانی قرار گرفت، محبوبیت خانه صد چندان شد. طولی نکشید که به خاطر استقبال مردم، گردشگران و هنرمندان، ۲۲ تندیس دیگر نیز پس از یک سال ساخته شدند و به موزه زینت الملک انتقال یافتند.
مشاهیر موزه
شاپور اول ساسانی در گوشهای از موزه ایستاده و لباس مخصوص دربار به تن دارد. یک دستش را به کمر زده و موهای بلندی دارد، کلاه بزرگ قرمزرنگی نیز بر سرش دیده میشود. در گوشهای دیگر کریمخان زند، دو زانو نشسته و لباس کرم و زرد به تن دارد. او متفکرانه به بازدیدکنندگان زل زده است. خیلیها دوست دارند کنار کریمخان بایستند و عکس یادگاری بگیرند، اما به علت پیشگیری از آسیب احتمالی به مجسمهها، عکسبرداری ممنوع است.
منصور حلاج نیز پایین دار زیر طاقی ایستاده است. چشمانش تو را به خود میخوانند. وی از عارفان قرن سوم بود که بعد از بازگشت از سومین سفر حج خود، به اتهام کفر حکم قتلش از سوی قاضی بزرگ بغداد، ابن داوود اصفهانی صادر شد. معنا و عمق «انا الحق» او را درک نکردند.
مجسمهسازان برای ساخت مجسمه این شخصیتها از چشمهای مصنوعی استفاده کردهاند. موی سر مجسمهها، سبیل و ریشها از موی طبیعی است که روی تور بافته شده و سپس روی سر و صورت مجسمه نصب شده است. جالب است بدانید، چیدمان تندیسها در زیرزمین خانه زینتالملک، براساس دورههای تاریخی است؛ یعنی از پیش از اسلام تا دوره معاصر. تندیس بزرگانی همچون سیبویه، ابن مقفع، منصور حلاج، روزبهان، سعدی شیرازی، ملاصدرا، آقا محمدخان قاجار، شهید سپاسی، شهید دوران، قاآنی، صورتگر شیرازی، دکتر محمد نمازی و … را میتوانید در این موزه بازدید کنید.
توجه:
«مادام توسو» نام موزه مشهوری است که مرکز آن در شهر لندن در انگلستان قرار دارد. در این موزه تندیسهای مومی افراد مشهور و تاریخساز، ساخته و نگهداری میشود. این موزه توسط ماری توسو در سده هجدهم میلادی پایهگذاری شد. موزههای «مادام توسو» از دیدنیهای شهرهای مهم جهان هستند. تندیسهای مومی از افراد مشهور چنان به واقعیت شبیهاند که حیرت بازدیدکنندگان را برمیانگیزند.
آدرس: شیراز، خیابان لطفعلی خان زند، ضلع غربی نارنجستان قوام